Je weet wat je wilt. Waarom handel je er dan niet naar?

Waarom aanpassen zo goed werkt

Dat aanpassen heeft namelijk een groot voordeel: het werkt. Niet op de lange termijn, maar wel onmiddellijk.

Je zegt toch ja en het ongemakkelijke gesprek is voorbij. Je zwakt je boodschap af en hoeft niet af te wachten hoe de ander reageert. Je bent er direct vanaf.

Dat is precies waarom dit gedrag zich inslijt. Gedrag dat direct wordt gefaciliteerd door opluchting heeft een grote kans om zich te herhalen. De kosten komen pas later: een overvolle agenda, minder ruimte voor je eigen werk en frustratie over keuzes waar je zelf ja tegen hebt gezegd.

Bovendien keurt je omgeving dit gedrag niet snel af. Je wordt gezien als flexibel, behulpzaam en makkelijk in de omgang. Daarmee krijg je bevestiging voor gedrag dat je ondertussen steeds minder vrijheid geeft.

Aanpassen is niet het probleem

Daarmee wil ik niet zeggen dat je altijd voor jezelf moet kiezen; dat zou een vrij kinderachtige definitie van autonomie zijn. Soms is het prima om mee te bewegen. Soms kies je bewust voor de vrede.

Het interessante onderscheid zit daarom niet tussen wel of niet aanpassen. De vraag is waarom je het doet.

Stel dat twee mensen op een drukke werkdag allebei zeggen: "Ja hoor, komt goed." De eerste doet dat omdat hij collegialiteit op dat moment belangrijker vindt dan zijn eigen planning. De tweede doet het omdat hij de reactie op een ‘nee’ liever niet onder ogen ziet.

Van buiten zie je hetzelfde gedrag. Toch zijn het twee totaal verschillende keuzes. De een maakt een actieve afweging; de ander past zich aan om ongemak te voorkomen.

Ongemak is geen reden om af te haken

We zijn snel geneigd een ongemakkelijk gevoel te zien als een teken dat we iets beter niet kunnen doen. Je voelt weerstand en denkt dat je nog niet klaar bent.

Maar een gevoel vertelt je niet wat je moet doen; het vertelt je vooral dat er iets op het spel staat dat belangrijk voor je is.

De vraag wordt dan: wat is hier belangrijk genoeg om het ongemak voor te verdragen? Dat kan eerlijkheid zijn, autonomie, kwaliteit, of simpelweg de wens om jezelf niet steeds aan de kant te zetten. Je hoeft je niet comfortabel te voelen om een goede keuze te maken.

Je hoeft je niet comfortabel te voelen om een goede keuze te maken.

Je hoeft niet eerst meer zelfvertrouwen te krijgen

We denken vaak dat vertrouwen voorafgaat aan handelen: eerst moet je geloven dat je het kunt, daarna zet je de stap. Bij dit soort gedrag werkt het meestal andersom.

Je doet iets terwijl je het lastig vindt, en pas daarna ervaar je wat er gebeurt. Je ontdekt dat je verwachting vooraf vaak niet klopte. Of dat een ongemakkelijke reactie vervelend is, maar prima te verdragen.

Het doel van oefenen is niet dat dit soort momenten steeds makkelijker worden. Het gaat erom dat je gedrag minder automatisch wordt bepaald door wat je op zo'n moment voelt of verwacht. Daar zit het verschil tussen begrijpen en veranderen: je kunt prima begrijpen waarom je iets doet, en het toch blijven doen.

De werkdag als oefenruimte

Een trainingsruimte is veilig, maar kent ook zijn beperkingen. Als jij dichtklapt wanneer je leidinggevende kritisch reageert, leer je weinig van een oefening met een trainingsacteur. Je weet immers dat er niets van de uitkomst afhangt.

De werkdag zelf is de echte oefenruimte. Daar kun je een gesprek beginnen dat je al weken uitstelt, aangeven dat een deadline niet haalbaar is, of een verzoek weigeren zonder vervolgens vijf minuten uit te leggen waarom.

Dat hoeven geen spectaculaire acties te zijn. Een extreme stap buiten je comfortzone is zelden een goede oefening. De bruikbare stap ligt veel dichter bij het gedrag dat je daadwerkelijk wilt veranderen.

De werkdag zelf is de echte oefenruimte.

Ruimte innemen zonder de ander weg te drukken

"Meer ruimte innemen" betekent niet dat je harder moet praten, overal je mening over moet geven of jezelf belangrijker moet maken. Het gaat erom dat je jouw eigen voorkeuren en bezwaren weer meeneemt in de beslissing.

Dat kan klein zijn: aangeven dat een ander tijdstip beter uitkomt, een voorstel doen zonder eerst goedkeuring te vragen, of nee zeggen en vervolgens de stilte laten bestaan.

Dat laatste is misschien wel het lastigst. Je kunt een keuze maken en alsnog terugkrabbelen zodra de ander teleurgesteld reageert. Ruimte innemen betekent niet dat iedereen jouw keuze moet accepteren. Het betekent dat je niet automatisch je positie opgeeft zodra iemand er iets van vindt.

Van jezelf kennen naar zelf kiezen

Veel persoonlijke ontwikkeling blijft hangen bij zelfkennis. Je begrijpt je patroon en weet waar het vandaan komt. Dat is waardevol, maar er verandert pas iets wanneer je met die kennis andere keuzes gaat maken.

Daar komt eigenaarschap om de hoek kijken: dat je stopt met verantwoordelijkheid dragen voor de reactie van de ander. Je kunt niet bepalen of een collega teleurgesteld is of je een keer lastig vindt. Wat je wel kunt bepalen, is wat jij doet.

Eigenaarschap betekent simpelweg dat je aanwezig bent in je eigen beslissing, in plaats van je gedrag automatisch te laten sturen door wat je van de ander verwacht.

De ruimte om te kiezen

Het doel is niet om een versie van jezelf te worden die overal vol vertrouwen binnenloopt, nooit twijfelt en altijd zegt wat hij denkt. Dat lijkt me eerlijk gezegd behoorlijk vermoeiend.

Het doel is dat je keuzevrijheid houdt op momenten waarop er iets op het spel staat.

Dat je merkt dat je jezelf wilt aanpassen, maar even stilstaat bij wat je belangrijk vindt. Dat je iets lastig vindt en het alsnog doet. En dat je soms heel bewust wel meebeweegt, omdat dat deze keer daadwerkelijk past bij wat voor jou belangrijk is.

Vrijheid betekent niet dat je kunt doen waar je altijd zin in hebt; het betekent dat je niet voortdurend hoeft te doen wat het makkelijkst voelt. Het gaat erom dat je de ruimte hebt om te kiezen wat je doet wanneer het even schuurt.

Je weet waarschijnlijk al vaker wat je wilt dan je denkt. De interessante vraag is wat je doet op het moment dat je er ook naar moet handelen.

Vrijheid betekent dat je niet voortdurend hoeft te doen wat het makkelijkst voelt.